‘De Strijd’ – Aflevering 2: De Staking

Aflevering 2: De staking

Stakingen betekende armoede oor het hele gezin: geen inkomen. Stakingskas vaak helft van het salaris. Kans op ontslag van zeer groot. Soms massaontslagen van honderden arbeiders uit één fabriek. Dilemma: wel staken en risico lopen of niet staken en een onderkruiper zijn zonder dat je omstandigheden gaan verbeteren.

Stakingsbrekers zijn ‘onderkruipers’.

Maastricht was een verpauperde stad. Kleine elite fabrikanten, koopliede, notarissen en advicaten die alles bepaalde.

Willem Vlieger komt uit Amsterdam naar Maastricht als een discipel van Domela Nieuwenhuis om het socialisme te propageren. Hij is de pionier van het socialisme in Limburg. De kerk en het bestuur deden alles om het te verhinderen. Ze moesten buiten de stad vergaderen, in een fort. Socialisten liepen risico’s.

In de krant ‘Recht Voor Allen’, socialistenkrant, stonden advertenties voor revolvers en instructies om dynamiet te maken. Willem Vlieger handelde in deze pistolen.

Vlieger heeft een keer geschoten bij een propagandakrant ‘we gaan de boer op!’. Boerenjongens begonnen erop te slaan, Vliegen schoot in de lucht en werd halfdood geslagen.

Vlieger schudde de bevolking wakker – hen een geweten geschopt.

1929 staking in de zinkwitfabriek witte pigmentstof – rubber, cosmetica etc). Ovens met hele hoge temperaturen. RK werkliedenbond: ‘De wenkbrauwen schroeien vaak weg. We hebben mensen gezien die hun gezicht moesten insmeren met olie en die het zonlicht niet konden zien… Alles tezamen een afbeulende inrichting waarbij niets in overeenstemming is met prestatie, menselijke waarden en bedrijfsresultaten.’

Aanleiding van de staking in 1929: nachtploeg was een halfuur te vroeg klaar met werk, 5 van de 6 werden ontslagen. Dat waren leden van de socialistische bond. Toen begon de staking die uiteindelijk vier maanden de stad in z’n greep hield.

Veel spanning tussen de kerk en socialisten. De geestelijkheid probeerde er alles aan te doen om hun mensen weg te houden bij de socialisten. Socialisten wilden verbetering in het hier en nu, geestelijken zeiden dat God bepaalt wat er gebeurt en dat je in het hiernamaals beloond werd.

De fabriekleiding erkende de katholieken als spreekbuis van de arbeiders en niet de socialisten. De katholieken gingen weer aan het werk, de socialisten niet. De katholieken moesten op weg naar de fabriek en naar huis begeleid werden omdat ze uitgescholden werden door de vrouwen langs de weg. ‘Een sfeertje van oorlog’. De werkwilligen werden 4 weken in de fabriek gehouden omdat ze hen niet langs de boze bewoners durfden te sturen.

Keramiekfabriek Sfinx van de familie Regout. Op het hoogtepunt werken hier 3.000 mensen. Pottenbakken, ovens, hartstikke warm. Mensen met natte lappen de oven in. De mensen zijn gereedschap. Regout plaatste arbeiders in huizen die hij bezat waardoor ze nog meer afhankelijk werden. Arbeiders worden hem trouw, durven niet in actie te komen of over wanstanden te praten.

Eind 19e eeuw grote staking bij Regout. Regout ontslaat alle stakers. Wie daarna aan het hek komt krijgt wel werk, maar voor minder loon en in slechtere omstandigheden.

Eind 19e eeuw de eerste vakbonden opgericht. De diamantbewerkersbond is de sterkste. Geleid door Henri Polak. Gebouw van de ANDB staat er nog, groot gebouw in Amsterdam.

1894 staking onder diamantarbeiders. Werkgevers waren overdonderd. Loonsverhoging van 35%! Kort daarna de ANDB opgericht à goede organisatie, administratie en contributie. Eerste vakbond met onbezoldigde bestuurders. Een paar jaar na de oprichting 10.000 leden, grootste en rijkste vakbond.

Rond 1900 was diamantbewerking een van de grootste industrieën van Amsterdam.

In 1911 de 8-urige werkdag ingevoerd bij diamantwerkers – eerste ter wereld! Acht uur slaap, acht uur werk, acht uur ontspanning en ontwikkeling. Eén jaar eerder één week vakantie gerealiseerd.

Spoorwegenstaking, samen met havenarbeiders 1903 om lid te mogen worden van een vakbond. Heel het spoort stil, vrij snel eisen ingewilligd. De bazen schrokken ontzettend van de impact van de staking.

Christelijke minister-president Abraham Kuyper (oprichter Vrije Universiteit) verbiedt ambtenaren en spoorwegpersoneel om te staken. Arbeiders verzetten zich tegen deze ‘worgwetten’. Met het leger en dreiging van ontslag breekt de regering de staking. Een nederlaag voor de socialisten. Zeker 2.000 mensen ontslagen. Die konden moeilijk nog aan een baan komen door een kruisje achter hun naam.

Stakingsbrekers worden in 1911 ingezet om een einde te maken aan een grote staking van zeelieden in Amsterdam en Rotterdam. In juni 1911 een staking organiseren voor één loonstandaard in alle landen met arbeiders uit alle landen. Ongekend, zo’n internationale staking. De reders haalden stakingsbrekers van buiten. Bijvoorbeeld uit Groningen en Volendam. De eerste dag kwam er al een boot aan met 26 Chinese arbeiders om de staking te breken. Zij werden uit Engeland gehaald. Steeds meer. Uiteindelijk honderden. Er kwam zelfs een China Town op Katendrecht. Hier kwamen de eerste Chinese restaurants.

In Twente, op het dorsplein met een mannetje of 30 alle huizen af om de mensen lid te maken van de vakbond. Trompettist op het dorsplein, speeches. De boodschap publiekelijk verkondigen.

Textielarbeider verdiende 1250 gulden per jaar. De baas van de fabriek 1,5 miljoen.

Twentse stelsel: vanaf 1888 waren de fabrikanten verenigd in de Enschedese Fabrikanten Vereniging. Zij reageerden op stakingen als één. Als er één staking was, sloten ze alle fabrieken zodat niemand meer werk had.

Staking van 1931-32 ging verloren. Arbeiders gooide met stoelen naar het vakbondsbestuur. Maanden in armoede geleefd en niks gewonnen, sterker nog, verloren.

De afgelopen 150 jaar zijn er zo’n 15.000 stakingen geweest. Dat is 1 per 3 dagen. De meeste waren in de jaren ’20. Soms wel 600 per jaar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s